Geschiedenis van Zweedse snus: de tabakspruim en het latere zakje

Iceberg Dragon Fire in een café overdag. Het plaatje toont 50 mg/g, de concentratie van dit blikje.

Zweedse snus is gemaakt van vochtige, gemalen tabak en gaat onder de bovenlip. Die gewoonte gaat terug tot het begin van de negentiende eeuw. Toen Zweden op 1 januari 1995 toetrad tot de Europese Unie, stond een uitzondering in de Toetredingsakte van 1994 toe dat snus verkocht bleef, ondanks het EU-verbod op het in de handel brengen van tabak voor oraal gebruik.

Door: redactie Snupax
Datum: 19 oktober 2026
Leestijd: 15 minuten

Nicotinezakjes gaan op dezelfde manier onder de bovenlip, maar ze bevatten geen tabaksblad. Dat onderscheid telt: de Zweedse uitzondering geldt voor tabakssnus, niet voor nicotinezakjes zonder tabak. Die vallen buiten die productdefinitie. De vier producten hieronder zijn nicotinezakjes. De nicotinematen zijn op 19 oktober 2026 met hun productkaarten gecontroleerd.

Inhoud

• Snus en nicotinezakjes: wat is het verschil?
• Tabak in Zweden vóór de pruim
• De pruim onder de lip
• Het staatsbedrijf, 1915 tot 1967
• Het portiezakje van 1973
• De regel die Zweden meenam naar de EU
• Een zakje zonder tabak komt later
• Vier blikjes in dit schap
• Garant-strips zijn een andere kaart
• Wat de oude naam niet beslist

Snus en nicotinezakjes: wat is het verschil?

Het woord snus wordt vaak gebruikt voor twee verschillende producten: traditionele snus met tabak en nicotinezakjes zonder tabaksblad. Beide gaan onder de bovenlip en geen van beide wordt aangestoken. Daardoor lopen de namen door elkaar. Het zijn toch niet dezelfde waren. Onze gids Wat is snus? legt het onderscheid verder uit. Hier volgt eerst de geschiedenis van tabakssnus, daarna de tabakvrije zakjes die nu verkocht worden.

Traditionele snus heeft twee vormen. Losse snus is vochtige, gemalen tabak. Daarvan neem je een pruim en leg je die onder je lip. Portiesnus bevat dezelfde soort tabak, maar zit al klaar in kleine zakjes, een formaat uit de jaren zeventig. Nicotinezakjes gebruiken een vergelijkbaar zakje, zonder het tabaksblad. Weet je niet welk product je voor je hebt, kijk dan naar het producttype op de Snupax-kaart.

Er is ook droge snuiftabak, een oudere vorm van tabakspoeder die ooit gangbaar was aan Europese hoven. Zoals de naam zegt, neem je die door de neus en niet onder de lip. Ondanks de verwante namen verschilt die zowel van vochtige snus als van nicotinezakjes.

Tabak in Zweden vóór de pruim

Jean Nicot was van 1559 tot 1561 Frans ambassadeur in Portugal. In april 1560 vermelden zijn brieven een zending aan het Franse hof met tabaksbladeren, die hij als geneeskrachtig beschreef. Dat is een gedocumenteerde zending van de plant, geen zending Zweedse snus. De hofmode die daaruit in Frankrijk ontstond, was droge snuiftabak, een geparfumeerd poeder. Het plantengeslacht Nicotiana is later naar Nicot genoemd. Poeder dat je aan het hof snoof en vochtige tabak onder een Zweedse lip verschillen in de bereiding en in de plek in het lichaam.

De vroegste Zweedse vermelding waar tabakshistorici op wijzen, is een douaneaantekening uit Stockholm van 1601. Die gaat over tabak op schepen uit Holland en Wismar. Het is een invoer. Een vochtige pruim voor de mond is een later onderwerp.

Swedish Match, het bedrijf dat uit het staatstabaksmonopolie voortkomt, dateert de eerste Zweedse vermelding van snus op 1637. Op de geschiedenispagina staat dat een douanedocument snus uit Porvoo in Finland vermeldt. Dat is de uitspraak van het bedrijf over een woord op een douanepapier. Dezelfde pagina legt de overstap naar een pruim onder de lip in het begin van de negentiende eeuw, misschien iets eerder. Een naam in een aantekening van 1637 en een vochtig boerderijproduct in het begin van de negentiende eeuw zijn twee gebeurtenissen. Wie die data tot één feit maakt, laat de pruim twee eeuwen ouder worden dan de scheiding op diezelfde pagina.

Die geschiedenis beschrijft de achttiende eeuw als een modegewoonte met een blikje van goud of zilver. Daarna beschrijft ze een andere gewoonte aan het begin van de negentiende eeuw. In Zweden legde men een pruim onder de lip. Boeren die zelf tabak teelden, maalden het blad voor eigen gebruik.

De pruim onder de lip

Een artikel uit 2011 dat recepten uit het Zweedse tabaksmuseum gebruikt, beschrijft Zweedse snus als een product uit het begin van de negentiende eeuw. Een van de oudste formules die het noemt, is die van Ljunglöfs snus. De formule mengt gemalen tabak, water, zout en potas. Het mengsel blijft enkele dagen op een warme plek voordat de potas erbij komt. Dat zijn de ingrediënten en de globale werkwijze in de gearchiveerde formule. Deze pagina maakt er geen maten van voor een bereiding thuis.

Onder de auteurs zitten onderzoekers met een band met de snusproductie. Deze geschiedenis gebruikt het museumrecept en de datering. De gezondheidsclaims van het artikel blijven buiten beeld.

De productgeschiedenis van Swedish Match noemt de firma’s die rond deze vochtige snus groeiden. Jacob Fredrik Ljunglöf nam in 1822 een tabaksfirma in Stockholm over. De pagina voert de firma terug op een zaak van rond 1695. Ljunglöfs nr. 1 werd Ettan. Makers in die eeuw verkochten gewoonlijk een nr. 1, een nr. 2 en een nr. 3. Die nummers stonden voor kwaliteitsklassen. Ettan is de naam die van die nummering overbleef. Het is een merknaam uit een kwaliteitsklasse, geen milligramcijfer.

Hetzelfde verslag noemt Petter Swartz met Röda Lacket en J.A. Boman met General. Dat zijn historische tabaksmerken in een bedrijfsgeschiedenis, geen nicotinezakjes. Deze catalogus linkt ze niet. Een nr. 1 uit de negentiende eeuw was een kwaliteitsklasse. Die rekent niet om naar milligram per gram of milligram in één zakje.

De pruim zelf was losse tabak. Er zat nog geen fabriekszakje omheen. Je vormde de portie met de hand en legde die onder de bovenlip. Het kleine kant-en-klare zakje komt veel later. Toen het kwam, zat er nog tabak in.

Het staatsbedrijf, 1915 tot 1967

AB Svenska Tobaksmonopolet begon in 1915. De bedrijfsgeschiedenis van Swedish Match noemt als reden geld voor de defensie en voor het staatspensioen. De tabaksfabrieken zouden dat jaar in het monopolie zijn opgenomen. Een apart Zweeds tabakshistorisch verslag geeft de volgorde strakker. De Riksdag besloot op 9 september 1914 tot een staatsmonopolie. De oprichtingsakte is gedateerd op 15 december 1914. De activiteit begon op 1 juni 1915. Hetzelfde verslag zegt dat het eerste jaar nog 103 snusmerken telde, omdat het monopolie de bestaande fabrieken en hun producten had overgenomen. Het staatsbedrijf begon niet met één leeg merk.

De snusgeschiedenis van Swedish Match geeft een verkoopcijfer voor de vroege monopoliejaren: 7.000 ton verkocht in 1919, in een Zweden dat het bedrijf op ongeveer 6 miljoen mensen zet. Beide getallen komen van het bedrijf. Ze beschrijven de omvang van tabakssnus in Zweden op die datum. Ze beschrijven geen nicotinezakje.

Het invoer- en verkoopmonopolie eindigde in 1961. Het productiemonopolie eindigde in 1967. De bedrijfsgeschiedenis zegt dat Svenska Tobaksmonopolet toen een staats-nv werd, Svenska Tobaks AB. Vanaf 1967 mocht een particulier bedrijf weer tabak maken. Het ovale papieren blikje was in 1915 ingevoerd. In 1967 bracht de firma het eerste ronde snusblikje uit en noemt dat de eerste wijziging van de verpakking sinds het ovale blikje.

De groepsgeschiedenis van Swedish Match brengt de tabakstak en de luciferstak in 1992 samen in Procordia. In 1994 kregen ze de naam Swedish Match.

Het portiezakje van 1973

Tot het portiezakje was het orale product een pruim losse tabak. Het jaarverslag 2020 van Swedish Match dateert de eerste portiesnus in Zweden op 1973. De tijdlijn van het bedrijf noemt hetzelfde jaar. Het Snus- en Lucifer museum noemt een product met de naam Smokeless als die eerste portiesnus. De portie is een afgemeten hoeveelheid tabak in een doorlatend zakje. De pruim hoefde niet meer met de hand gevormd te worden. In het zakje zat nog tabak.

Die vorm herken je nu. De vorm is niet de ingrediëntenlijst. Een portie uit 1973 was een nieuwe verpakking voor vochtige tabak. Een nicotinezakje laat decennia later de tabak weg. Wie elk klein zakje snus noemt, houdt de verpakking van 1973 en laat het blad vallen. Het blad is het deel dat de EU-regel hieronder werkelijk noemt.

Het bedrijf dateert een bredere belangstelling voor snus in de late jaren zestig en koppelt die aan gepubliceerde rapporten over het roken van sigaretten. Deze pagina houdt de datering en laat het gezondheidsargument liggen. Een tabaksportie is geen behandeling. Een nicotinezakje is geen behandeling. Hier staat geen schema om te stoppen met roken.

De regel die Zweden meenam naar de EU

Richtlijn 92/41/EEG van de Raad van 15 mei 1992 wijzigde Richtlijn 89/622/EEG en verplichtte de lidstaten het in de handel brengen van tabak voor oraal gebruik te verbieden. De conclusie van de advocaat-generaal in de zaak Swedish Match, C-151/17, beschrijft die plicht als bindend sinds 1992. Richtlijn 2001/37/EG verlengde haar. Artikel 17 van Richtlijn 2014/40/EU houdt haar in stand. Artikel 17 verplicht de lidstaten het in de handel brengen van tabak voor oraal gebruik te verbieden, onverminderd artikel 151 van de Toetredingsakte van 1994 van Oostenrijk, Finland en Zweden.

Artikel 151 wijst naar bijlage XV van die akte. De bijlage zegt volgens die conclusie dat het verbod niet geldt voor Zweden, behalve wanneer het product in een vorm wordt verkocht die op een levensmiddel lijkt. Zweden is lid sinds 1 januari 1995. De uitzondering hoort bij de toetredingsvoorwaarden. Het is geen besluit uit 1993 en geen vrijbrief voor elk later product dat het woord snus gebruikte.

De richtlijn van 2014 definieert tabak voor oraal gebruik als een tabaksproduct voor de mond, anders dan een product dat bestemd is om te worden geïnhaleerd of gekauwd, geheel of gedeeltelijk uit tabak, in poeder- of deeltjesvorm, vooral wanneer het in portiezakjes of poreuze zakjes wordt aangeboden. Snuiftabak is een poeder voor de neus. Voor dat oudere hofproduct geldt dus de uitzondering voor inhaleren. Pruimtabak staat buiten deze definitie. Een vochtige Zweedse portie is tabak in deeltjesvorm in een zakje. Daar is de definitie op gemaakt. Een nicotinezakje is niet van tabak gemaakt. De vorm van het zakje trekt het niet de definitie in.

In de handel brengen betekent in gewone woorden het product in een lidstaat te koop aanbieden. De Zweedse uitzondering heft dat verbod op voor het tabaksproduct binnen Zweden. De vorm die op een levensmiddel lijkt, blijft verboden. Een rapport van de Europese Commissie uit 2010 over die toetredingsvoorwaarden zegt dat Zweden het product van de markt moest houden in de lidstaten waar de richtlijnen volledig golden. Deze pagina maakt van dat rapport geen reizigersvrijstelling. Wat iemand over een grens mag meenemen, is een vraag voor de douane van het betrokken land. Een zakje zonder tabak erft de uitzondering niet. Een nationale nicotineregel die hier niet is bevestigd, wordt hier niet gesteld.

Een zakje zonder tabak komt later

Het zakje zonder tabak komt niet voor in het monopolie van 1915 en niet bij de portie-introductie van 1973. Twee gedateerde uitspraken van bedrijven markeren latere producten van een andere soort.

Niconovum, een Zweeds bedrijf, zegt Zonnic in het najaar van 2008 te hebben gelanceerd. Het bedrijf beschrijft Zonnic als een nicotinezakje zonder tabak en presenteert het als een geneesmiddel. Dat is het eigen verslag van het bedrijf over de lancering. Zonnic is geen van de blikjes op deze pagina. Deze tekst noemt geen dosis en geen medisch gebruik. Een geneesmiddel en een zakje voor dagelijks gebruik kunnen dezelfde vorm hebben en toch anders geregeld zijn.

Op 15 januari 2021 verklaarde Swedish Match witte nicotineporties in 2016 in Zweden te hebben gelanceerd onder de naam ZYN. Wit betekent in die zin een portie die het bedrijf als vrij van tabak beschrijft. Het betekent niet de oudere witte portie van drogere tabak. Eén kleurwoord doet twee taken. Daarom vervangt een kleur op het blikje niet de regel met het producttype. ZYN staat hier als een gedateerde lancering in de eigen woorden van het bedrijf. Het is geen blikje in de vergelijking hieronder.

De afstand van 1973 tot die latere lanceringen is de afstand die op een winkelkaart telt. Een portiezakje uit 1973 bevatte tabak en valt onder de definitie van orale tabak hierboven. Een zakje zonder tabaksblad is het latere product. De catalogus hieronder is dat latere product. De EU-uitzondering reisde met het tabaksproduct mee, niet met het zakje.

Vier blikjes in dit schap

De blikjes in dit deel zijn nicotinezakjes. Elke kaart noemt dat producttype. Geen ervan is Ettan, General of een tabaksportie uit 1973. De prijzen zijn de catalogusprijs en de prijs vanaf 10 stuks, zoals de kaarten die op 19 oktober 2026 toonden. De prijs vanaf 10 is het aanbod voor een hoeveelheid van 10 of meer. Het zegt niets over de voorraad.

ICEBERG-zakjes met 50 mg/g zijn een huidige lijn, met blikjes onder exotische smaaknamen. Iceberg Dragon Fire vermeldt 50 mg/g en 40 mg in het zakje. De smaakregel luidt fruity. Dragon Fire is de productnaam, geen aparte smaakgraad.

PABLO-smaken en de sterktewoorden hebben een eigen merkpagina. PABLO Exclusive Grape Ice vermeldt 50 mg/g en 30 mg in het zakje. De smaakregel luidt grape, daarom staat het blikje bij de nicotinezakjes met druif. Ice in de naam blijft deel van de naam. Het schuift het blikje niet naar een muntschap. De kaart heeft geen formatregel, daarom noemt deze pagina het zakje niet slim.

De Garant-blikjes, gesorteerd op soort en sterkte, zijn een ander huidig assortiment. GARANT Cherry Extreme vermeldt 50 mg/g en 25 mg in het zakje. De smaakregel luidt cherry, daarom staat het blikje bij de nicotinezakjes met kers. Kers is hier een smaak. Het is geen reden om het blikje onder bessen te zetten.

De CUBA-nicotinezakjes zijn het vierde merk hier. CUBA Mango vermeldt 16 mg/g en 10,4 mg in het zakje. De smaakregel luidt mango.

Drie van deze blikjes vermelden 50 mg/g. De zakjes bevatten 40 mg, 30 mg en 25 mg. Het gramcijfer is de concentratie. Het zakjecijfer is de nicotine in dat ene zakje. Wie 50 als portie leest, behandelt een zakje van 0,8 g, een van 0,6 g en een van 0,5 g als dezelfde portie. CUBA Mango toont dezelfde splitsing bij 16 mg/g en 10,4 mg. Een gedeelde prijs van € 3,97 bij de eerste drie blikjes maakt de zakjes niet gelijk. Gewicht, aantal, sterkteveld en beide prijzen staan in de tabel.

De sterktewoorden volgen de kaarten. Extreem sterk is het veld bij Iceberg Dragon Fire en bij PABLO Exclusive Grape Ice. Extra sterk is het veld bij GARANT Cherry Extreme. Sterk is het veld bij CUBA Mango. Dat zijn labels. De vergelijking zijn de milligrammen. Een hoger milligramcijfer is een grotere nicotineportie. Het is geen trede die het assortiment verwacht dat je beklimt.

GARANT Cherry Extreme en CUBA Mango op een stenen vensterbank boven een avondlijke straat. Een foto met twee blikjes draagt geen sterkteplaatje.

Garant-strips zijn een andere kaart

De Garant-pagina voert nicotinestrips naast nicotinezakjes. Een strip is een ander producttype. Op deze kaarten luidt de producttypregel STRIPS en de formaatregel STRIP. Het nicotinecijfer staat in milligram per strip. Deze kaarten hebben geen mg/g-regel, dus de zakjestabel hierboven meet ze niet.

Drie kaarten in die striplijn zijn op 20 oktober 2026 gecontroleerd. GARANT Spearmint Strips 6mg vermeldt 6 mg per strip. GARANT Black Cherry Strips 11mg en GARANT Frost Berry Strips 11mg vermelden 11 mg per strip. Elke verpakking noemt 66 strips en een gramregel van 18. De smaakregels luiden spearmint, black cherry en frost berry. Black cherry is een eigen smaakveld, dus de verpakking hoort niet bij de kersenzakjes. Frost berry is een eigen smaakveld, dus ze hoort niet bij de bessen.

Het sterkteveld luidt bij alle drie extra sterk. De stripcijfers zijn 6 mg en 11 mg. Extra sterk bij GARANT Cherry Extreme is het zakjesveld naast 25 mg in een zakje van 0,5 g. Hetzelfde etiket legt een strip en een zakje niet op één schaal. Om strips met elkaar te vergelijken, kijk je naar mg per strip. Dezelfde lijn bevat al GARANT Ice Cool Strips 7mg en GARANT Extreme Strips 11mg. 66 is het aantal strips in de verpakking. De portie is het aantal milligram op één strip.

De catalogusprijs op elk van deze drie kaarten is € 3,97. De regel vanaf 10 luidt hetzelfde € 3,97. Dat is niet de lagere prijs vanaf 10 op het Cherry Extreme-zakje.

Wat de oude naam niet beslist

Een kaart die nicotinezakjes als producttype noemt, is het latere product. De data hierboven horen bij vochtige tabak: een pruim uit het begin van de negentiende eeuw, een staatsmonopolie vanaf 1915, een rond blikje uit 1967 en een portiezakje uit 1973. De EU-uitzondering geldt voor dat tabaksproduct in Zweden sinds het lidmaatschap op 1 januari 1995. Geen van die data is een productiedatum van Iceberg Dragon Fire, PABLO Exclusive Grape Ice, GARANT Cherry Extreme of CUBA Mango.

De uitzondering van 1994 dekt tabak voor oraal gebruik in Zweden. Een vorm van dat tabaksproduct die op een levensmiddel lijkt, blijft uitgesloten. De uitzondering beoordeelt geen nicotinezakje en geen nicotinestrip. Ze zegt niet waar een winkel levert. Persoonlijke invoer blijft een douanevraag van het betrokken land.

Garant

De knop opent het Garant-assortiment in de catalogus. Dat assortiment voert nicotinezakjes en strips.